Hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng xây dựng trong bối cảnh giá xăng dầu và vật liệu biến động mạnh
12/05/2026 - Nguyễn Ngọc Hoàng Linh
Trước diễn biến phức tạp của thị trường nhiên liệu và vật tư, Bộ Xây dựng đã chính thức ban hành văn bản hướng dẫn việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng. Động thái này nhằm tháo gỡ khó khăn cho các nhà thầu khi đối mặt với tình trạng giá xăng dầu và nguyên vật liệu xây dựng biến động mạnh, giúp đảm bảo tiến độ và tính công bằng cho các dự án đang triển khai.Điều chỉnh hợp đồng xây dựng trong trường hợp đặc biệt
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, đối với loại hình hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, việc điều chỉnh giá chỉ được thực hiện trong tình huống bất khả kháng. Quy định này được căn chỉnh theo Luật Xây dựng (sửa đổi năm 2020), cùng các Nghị định 37/2015 và 50/2021.
Song song đó, căn cứ theo Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi năm 2025) và Bộ Luật Dân sự 2015, hợp đồng xây dựng cũng có thể được xem xét sửa đổi khi hoàn cảnh thực hiện thực tế có những biến đổi mang tính căn bản, nhằm đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia.
Căn cứ theo Điều 38 Nghị định số 37/2025/NĐ-CP (được cập nhật tại khoản 14 Điều 1 Nghị định số 50/2021/NĐ-CP), quy trình điều chỉnh hợp đồng xây dựng về đơn giá và giá trị yêu cầu sự thống nhất chặt chẽ giữa các bên.
Cụ thể, chủ đầu tư và nhà thầu phải thiết lập các thỏa thuận minh bạch về: trường hợp được phép điều chỉnh, trình tự thực hiện, phạm vi áp dụng cũng như phương pháp tính toán. Quan trọng nhất, các căn cứ và phương pháp điều chỉnh phải đảm bảo tính tương thích với tính chất công việc và loại hình hợp đồng đã ký kết.

Điều chỉnh đơn giá và giá trị hợp đồng xây dựng yêu cầu sự thống nhất chặt chẽ
Trong văn bản mới nhất, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng đã đưa ra lộ trình cụ thể nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh từ việc tăng giá vật liệu xây dựng. Bộ yêu cầu các cơ quan chức năng chỉ đạo chủ đầu tư chủ động làm việc với nhà thầu để đánh giá toàn diện sức ép chi phí dựa trên tính chất đặc thù của từng hợp đồng. Đây là bước đi cần thiết để nhận diện chính xác các sự kiện bất khả kháng, tạo tiền đề cho việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng theo đúng quy định tại Điều 84 và Khoản 7 Điều 95 của Luật Xây dựng năm 2025.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn phương pháp điều chỉnh giá và nguồn dữ liệu chỉ số giá đầu vào phải được thực hiện một cách cẩn trọng và có căn cứ. Thứ trưởng yêu cầu các địa phương và chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về nội dung sửa đổi, đảm bảo việc điều chỉnh giá phù hợp với thực tế thị trường. Đồng thời, quy trình điều chỉnh cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc quản lý tài chính, duy trì sự ổn định và phát triển bền vững cho các dự án xây dựng trọng điểm.
Dự báo chi phí xây dựng tăng 19%
Viện Kinh tế xây dựng nhận định, trong kịch bản giá nhiên liệu tăng chạm ngưỡng 100% so với đầu năm 2026, ngân sách cho các dự án giao thông có thể phải gánh thêm khoản chi phí phát sinh lên đến 18.45%. Đây là con số đáng lưu ý, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý địa phương.
Nhằm tháo gỡ khó khăn, giải pháp trọng tâm được đưa ra là yêu cầu các địa phương công bố chỉ số giá xây dựng kịp thời theo sát diễn biến thị trường. Việc cập nhật nhanh chóng sẽ giúp các chủ đầu tư điều chỉnh dự toán sát với thực tế, tránh đình trệ thi công. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát các mỏ vật liệu, xử lý nghiêm tình trạng đẩy giá cát, đá bất hợp lý, đảm bảo sự minh bạch và ổn định cho chuỗi cung ứng vật tư xây dựng toàn quốc.

Các địa phương cần các công bố chỉ số giá xây dựng kịp thời theo sát diễn biến thị trường
Tổng giá trị xây lắp còn lại của 44 công trình trọng điểm quốc gia hiện đạt mức 267.000 tỷ đồng. Đây là nhóm dự án đang nằm trong danh mục theo dõi đặc biệt của Ban chỉ đạo các công trình trọng điểm với tổng vốn đầu tư lên tới 569.000 tỷ đồng. Trong đó, hơn 103.000 tỷ đồng khối lượng xây dựng dự kiến sẽ "về đích" trong năm 2026, phần còn lại gần 164.000 tỷ đồng sẽ được triển khai trong giai đoạn tiếp theo.
Trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng, kịch bản giá nhiên liệu tăng gấp đôi có thể khiến tổng dự toán của các dự án giao thông then chốt phát sinh thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Sự gia tăng đột biến này không chỉ gây sức ép lên kế hoạch tài chính quốc gia mà còn đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có kịch bản ứng phó linh hoạt để đảm bảo tiến độ và hiệu quả đầu tư.